25 yazı
Sanayi düzeninde güç, üretim araçlarının mülkiyetinde yoğunlaşıyordu. Yapay zekâ bu ekseni ortadan kaldırmıyor; üzerine yeni bir katman ekliyor: sistemi kuran, yönlendiren ve ondan değer üretenlerle, kararları giderek sistemler tarafından biçimlenenler arasındaki fark.
Otoriter iletişim yalnızca sansürden veya propaganda mesajlarından oluşmaz. Bilimsel araştırmalar, gündemin seçilmesi, tehdidin büyütülmesi, alternatiflerin itibarsızlaştırılması, güç gösterisi ve geleceğe ertelenen vaatlerin birlikte çalıştığı daha karmaşık bir bilgi düzenine işaret ediyor.
Daron Acemoğlu’nun yeni kitabı, liberal demokrasinin krizini sandıktan önce işyerinde, ücretlerde ve toplumsal aidiyette arıyor. Sanayisizleşme, teknoloji ve eşitsizlik çalışan sınıfların sistemle bağını nasıl zayıflattı; “çalışan sınıf liberalizmi” bu bağı onarabilir mi?
Pauline Kael, bir filmi teorinin, yönetmen şöhretinin ya da sayısal mutabakatın içine kapatmayı reddediyordu. Bugün yıldızlar, puanlar ve öneri algoritmaları seçimlerimizi kolaylaştırırken sinema eleştirisinin en canlı sorusunu da bastırıyor: Film bize gerçekten ne yaptı?
Orwell’in kâbusu yalnızca yasaklanan kitaplar değildi; insanların hangi düşüncenin söylenebilir olduğunu önceden öğrenmesiydi. Psikoloji ve iletişim araştırmaları, öz-sansürden algoritmik normlara uzanan bu mekanizmanın özgür düşünceyi nasıl aşındırabildiğini gösteriyor.
Bazı köpeklerin beyninin yaşam boyu büyüyerek kafatasına sığmadığı ve hayvanı sahibine saldırmaya ittiği anlatısı veteriner nörolojide karşılığı olmayan bir efsane. Gerçek tablo, gelişim biyolojisi, kafa içi basınç ve saldırganlığın çok etkenli doğası üzerine araştırma.
Kumdan üretilen silikon çipler, insan dilini kullanan ve giderek daha uzun karar zincirleri kurabilen sistemleri taşıyor. Bu dönüşümün gerçek ağırlığı, makinelerin bilinç kazanıp kazanmadığında değil; insanların düşünme ve karar verme yükünü hangi hızla onlara bıraktığında saklı.
Liyakat, iyi insanları doğru yere oturtmaktan ibaret değildir; devletin hafızasını, kurumun omurgasını, toplumun birbirine duyduğu güveni ayakta tutan tek şeydir. Platon'un gemisinden Çin'in sınav salonlarına, Challenger'ın son saniyelerinden ofisteki o tanıdık terfi kararına kadar hep aynı hikâye tekrar eder: ehil olmayan el, en sağlam yapıyı bile içeriden kemirir.
Büyük düşünürler gerçekten azaldı mı, yoksa bilgi bolluğu, uzmanlaşma ve dikkat ekonomisi onları tanıma biçimimizi mi değiştirdi?
Yapay zekâ çağında asıl soru makinelerin insanlaşıp insanlaşmayacağı değil; insanın kendi otomatik davranışlarını ne kadar fark edebileceği.
Türkiye’de “derin devlet” ve “dış güçler” anlatılarının neden bu kadar kolay karşılık bulduğunu; gerçek örtülü yapılarla kanıtsız büyük komplolar arasındaki sınır üzerinden inceliyor.
Siyasi iletişimde “kaçınılmaz çöküş” dili, yalnızca yorum değil; toplumu belirli senaryolara alıştıran, morali aşındıran ve algıyı yöneten bir tekniktir.
Türkiye’de demokrasinin asıl sınavı farklılıkları yok etmek değil; çatışmayı düşmanlığa çevirmeden, meşru siyasal rekabet içinde tutabilmektir.
Haziran 2026’da yatırım araçlarını anlamak için tek tek varlıklara değil, siyaset, enerji, faiz ve güven başlıklarının oluşturduğu risk rejimine bakmak gerekiyor.
CHP kurultay kararını yalnızca parti içi iktidar kavgası gibi okumak eksik kalır; asıl mesele YSK denetimi, Anayasa, yargı yetkisi ve demokratik meşruiyettir.
Türkiye’de yatırımcı ve sanayici çoğu zaman büyümeyi değil, ayakta kalmayı hesaplıyor; asıl mesele para kazanmak değil, yarını hesaplayabilmek.
ABD Senatosu'ndaki son kripto yasa tasarısı savaşı, yalnızca dijital varlıkların geleceğini değil, ulusal devletlerin ve geleneksel finans sistemlerinin para üzerindeki mutlak kontrolünü yeniden tanımlıyor.
Mehmet Şimşek’in varlık barışı yaklaşımı, kağıt üzerinde “yurt dışındaki varlıkları ekonomiye kazandırma” hedefi taşıyor. Ancak işin özü daha net: Türkiye döviz, rezerv, finansman ve güven arıyor. Sorun şu: Bu tür düzenlemeler doğru denetlenmezse vergi barışı olmaktan çıkar, kara para aklama riski doğurur.
İran sokaklarında hayat devam ediyor gibi görünse de, %70’lere varan enflasyon ve jeopolitik gerilimlerin gölgesinde halk, büyük bir zihinsel ve ekonomik tükenmişlik ile hayatta kalma mücadelesi veriyor.
Ar-Ge harcamalarını artırmak sanayiyi tek başına büyütmüyor. Bütçe kalemlerinden ziyade, bilginin üretim hattına ve gerçeğe nasıl entegre edileceğini konuşmalıyız.
Kanseri "yok edilmesi gereken bir düşman" olarak kodlayan savaş dili, çözümü zorlaştırıyor mu? Bağışıklık sisteminin göremediği "firari" hücreleri fark etmek, tedavi anlayışımızı kökten değiştirebilir.
Doğanın kusursuz işleyen çarklarında "gereksiz" hiçbir dişli yoktur; ancak insan müdahalesiyle yer değiştiren türler, birer ekolojik yıkım makinesine dönüşerek bize uyumun sınırlarını öğretir.
Aynı organize sanayi bölgesinde neden bir fabrika küresel pazarlara hükmederken, diğeri konkordato ilan ediyor? Değişen sanayi paradigmasının analizi.
Türkiye'de siyasetin bir rövanş mekanizmasına dönüşmesi, toplumsal kutuplaşmayı derinleştirirken hukuku adaletin değil, siyasal operasyonların bir aracı haline getiriyor.
Bireysel kararların öngörülemezliği, kitlesel veride nasıl mutlak bir disipline dönüşür? İstatistiksel determinizmin sosyal düzen ve siyasal mühendislik üzerindeki etkilerini inceliyoruz.