NATO Gerçekten Caydırıyor mu?

Ankara'daki zirve haberlerinin çoğu aynı soruyu soruyor: Trump bu sefer ne diyecek? Ama uluslararası güvenlik camiasında dolaşan asıl soru bambaşka: NATO, önümüzdeki on yılda gerçekten Rusya'yı ve Çin'i caydırabilecek bir ittifak mı, yoksa artan bütçe rakamlarının arkasına gizlenmiş, giderek daha çok tören daha az kabiliyet üreten bir yapıya mı dönüşüyor? Bu soru, liderlerin kişiliğinden çok daha kalıcı bir mesele; çünkü cevabı, Ankara'da imzalanacak bildiriden çok, önümüzdeki yıllarda hangi ülkenin hangi krize hazır olduğunda saklı.

Washington'ın Yeni Hesabı: Avrupa Artık İkinci Öncelik

Pentagon'un Ocak 2026'da yayımladığı yeni Ulusal Savunma Stratejisi, birçok Avrupalı analist için bir dönüm noktası oldu. CSIS'in analizine göre bu belge dört önceliği açıkça sıralıyor: önce ABD anavatanının savunulması, ardından Çin'in gücün kullanılmasından çok caydırılması, üçüncü sırada müttefiklerle yük paylaşımının artırılması, son sırada ise savunma sanayii altyapısının güçlendirilmesi. Avrupa Politika Merkezi'nin (EPC) değerlendirmesine göre bu belge, ABD'nin Avrupa'nın konvansiyonel savunmasını artık otomatik olarak üstlenmeyeceğini, Avrupa'nın zengin ve yetenekli olduğu için bu sorumluluğu taşıması gerektiğini ima ediyor.

Bu, kayda değer bir dil değişikliği. Rusya Analitik Raporu'nun aktardığına göre, yeni strateji Rusya'yı artık NATO'nun tamamına değil, yalnızca "NATO'nun doğu üyelerine" yönelik, üstelik "kalıcı ama yönetilebilir" bir tehdit olarak tanımlıyor; belgede Avrupalı NATO üyelerinin ekonomik ağırlığının Rusya'yı katbekat aştığı, bu yüzden Avrupa'nın kendi tehdidini yönetebilecek durumda olduğu vurgulanıyor. CSIS'in tespiti de aynı yönde: ABD bir Çin krizine girerse, Rusya'ya karşı Avrupa'nın savunulması artık doğrudan NATO'nun -yani büyük ölçüde Avrupalı üyelerin- sorumluluğu olacak. Bu, önceki stratejilerde ima edilen ama hiç bu kadar açık yazılmamış bir iş bölümü.

Peki Avrupa Bu Yükü Taşıyabilir mi?

Burada işler karışıyor. GLOBSEC'in 2026 Doğu Kanat Hazırlık Raporu, on cephe ülkesini incelemiş ve net bir sonuca varmış: savunma harcamalarındaki artış, otomatik olarak savaşma kabiliyetine dönüşmüyor. Raporun bulgularına göre lojistik, mühimmat stokları, bakım kapasitesi ve tıbbi destek hâlâ ciddi kısıtlar; asıl belirleyici olan ise seferberlik hızı — yani bir ülkenin krizde ne kadar çabuk harekete geçebildiği. GLOBSEC'in vurgusu şu: hazırlık, siyasi niyetten çok kurumsal tasarımla ilgili, ve savunma üretimi genişlese de yüksek yoğunluklu bir çatışmayı sürdürmek için hâlâ yetersiz.

Atlantic Council'ın değerlendirmesi de benzer bir tabloya işaret ediyor: bazı üyeler, özellikle Baltık ve Kuzey Doğu Koridoru'ndaki ülkeler harcamalarını belirgin şekilde artırırken, cepheden uzak ülkeler bu konuda çok daha isteksiz kalıyor; bu ayrışma ittifak birliğini ve etkinliğini zayıflatma riski taşıyor. Uluslararası Savunma ve Güvenlik Merkezi'nin (ICDS) notuna göre Avrupalı müttefikler ve Kanada 2025'te 574 milyar dolar harcayarak bir önceki yıla göre yüzde 20 artış gösterdi; ama bu rakam bile, ABD'nin sağladığı istihbarat, stratejik nakliye, komuta-kontrol ve nükleer şemsiye gibi unsurların yerini kısa vadede dolduramıyor.

Nükleer Boşluk: Kimse Konuşmuyor ama Herkes Biliyor

Belki de en az konuşulan ama en kritik mesele nükleer caydırıcılık. Royal United Services Institute'un (RUSI) analizine göre, Şubat 2026'da süresi dolan New START anlaşmasının yenilenmemesi, ABD-Rusya nükleer düzenini fiilen sona erdirdi; bu durum, Trump yönetiminin nükleer güvencelerinin ne kadar güvenilir olduğuna dair tartışmaları alevlendirdi ve bazı müttefiklerin kendi nükleer kapasitelerini geliştirmesi ihtimalini bile gündeme getirdi. RUSI'nin altını çizdiği nokta şu: Avrupa'da nükleer silahlara bağımlılığı azaltmak isteyen herhangi bir adım, ittifak bağlılığının zayıfladığı sinyali olarak okunabilir — bu da NATO'yu tuhaf bir ikilemde bırakıyor.

Çin Sorusu: Avrupa'nın Gözünden Uzak, Ama Giderek Yakın

Avrupa Birliği Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü'nün (EUISS) 2026 risk anketine göre, Tayvan Boğazı'nda Çin-Tayvan çatışması riski geçen yıla göre yükselerek yüksek risk kategorisine girdi; bu, Pekin'in artan iddialılığını ve olası bir Tayvan ablukasının Avrupa üzerindeki etkisinin büyüklüğünü yansıtıyor. Aynı ankete katılan uzmanlar, doğrudan bir ABD-Çin çatışmasını değerlendirilen otuz risk arasında en düşük olasılıklı senaryo olarak görüyor; EUISS bunu, ABD'nin "son çare koruyucusu" olarak güvenilirliğinin azaldığının bir başka işareti olarak yorumluyor.

Bu, NATO'nun Çin'e karşı caydırıcılığının çift yönlü bir sorun olduğunu gösteriyor: ABD, Hint-Pasifik'te Çin'e karşı "inkâr yoluyla caydırıcılık" stratejisine geçerken -EPC'nin ifadesiyle Birinci Ada Zinciri boyunca açık kırmızı çizgiler çizerken- aynı anda Avrupa'dan çekilen kaynakları oraya kaydırıyor. Sonuç, NATO'nun resmî belgelerinde Çin'in ilk kez bir tehdit unsuru olarak anılmasına rağmen, ittifakın bu tehdide karşı somut bir ortak duruşunun hâlâ tanımsız kalması. NATO Savunma Koleji'nin değerlendirdiği gibi, 2022 Stratejik Konsepti Çin'i anmakla birlikte, NATO'nun buna nasıl karşılık vereceğini belirsiz bırakıyor.

Zirvenin İçindeki Çatlaklar

Uluslararası Liderlik Ağı'nın (European Leadership Network) Ankara zirvesi değerlendirmesi, ittifakın Soğuk Savaş'ın bitiminden bu yana görülmemiş bir "yapısal kırılma" döneminden geçtiğini savunuyor; üye ülkelerin tehdit algıları, bölgesel öncelikleri ve iç siyasi dinamikleri giderek birbirinden uzaklaşıyor. Atlantic Council'ın notuna göre 2026 içinde ittifak birliğini zaten iki ayrı kriz sarstı: Trump'ın Grönland'ı ABD kontrolüne alma önerisi ve Avrupalı müttefiklerin ABD-İsrail'in İran'a yönelik saldırılarını desteklemekteki isteksizliği.

Ankara'daki taslak bildiri metnine dair sızan bilgiler de bu ayrışmayı doğruluyor: bir izleme platformunun aktardığına göre, bildiri taslağında Madde 5'in güçlü şekilde teyit edilmesi ve Ukrayna için 70 milyar avroluk destek öngörülürken, İtalya'nın bu Ukrayna taahhütlerini bloke ettiği ve metnin zirveye kadar hâlâ müzakere edildiği belirtiliyor. Bu, "birlik" mesajının kamuoyuna sunulan hâliyle, kapalı kapılar ardındaki müzakere gerçeği arasında bir mesafe olduğunu gösteriyor.

Tören mi, Dönüşüm mü?

CSIS'in "NATO 3.0" başlıklı analizi, Ankara Zirvesi'nin gerçek sınavının hırsı sonuçlara çevirmek olduğunu söylüyor: ABD bağlılığını sabitlemek, Avrupa kabiliyetini teslim etmek ve Rusya'yı çevrelemek için tutarlı bir strateji inşa etmek. The New Voice of Ukraine'in aktardığı değerlendirmeye göre ise zirvenin asıl testi, bir başka birlik bildirisi değil; harcama taahhütlerinin, sanayi kapasitesinin ve dijital dayanıklılığın gerçek caydırıcılığa dönüşüp dönüşmeyeceği olacak. Aynı kaynağa göre zirve sonrası liderler toplantılarının daha seyrek yapılabileceği bile konuşuluyor — bu da ilginç bir olasılığı akla getiriyor: NATO zirveleri siyasi gösteriden uygulamaya kayarken, belki de daha az ama daha işlevsel hale gelecek.

ICDS'in NATO Sözcülüğü deneyiminden aktardığı gözlem ise meselenin özünü yakalıyor: birlik, NATO'nun çekim merkezi ve caydırıcılığın da temeli. Ama birlik mesajını her zirvede yeniden inşa etmek zorunda kalmak, aslında birliğin kendiliğinden var olmadığının bir itirafı. Sürekli "biz hâlâ birlikteyiz" demek zorunda kalan bir ittifak, gerçekten birlikte midir, yoksa birlikte olduğuna kendini ikna etmeye mi çalışıyordur?

Sonuç: Cevap Henüz Yok

Uluslararası stratejist çevrelerin ortak noktası şu: NATO'nun Rusya'ya karşı caydırıcılığı bugün hâlâ işlevsel görülüyor -EUISS'in 2026 değerlendirmesi doğrudan bir NATO-Rusya savaşını düşük olasılıklı sayıyor- ama bu caydırıcılık artık ABD'nin garantisinden çok, Avrupa'nın henüz tam kanıtlamadığı bir kapasiteye bağlı hale geliyor. Çin cephesinde ise NATO'nun somut bir duruşu yok; ABD kendi caydırıcılığını Pasifik'e kaydırırken, Avrupa'nın bu resimde nerede durduğu belirsizliğini koruyor.

Ankara'da imzalanacak bildiri, muhtemelen birlik, kararlılık ve Madde 5 vurgusuyla dolu olacak. Ama bu kelimeler, GLOBSEC'in işaret ettiği mühimmat stoklarını doldurmuyor, RUSI'nin işaret ettiği nükleer belirsizliği gidermiyor, EUISS'in işaret ettiği Tayvan riskini azaltmıyor. Zirvenin gerçek sonucu, bildiri imzalandıktan aylar, belki yıllar sonra, bir kriz anında test edilecek. O ana kadar NATO, hem gerçek bir caydırıcılık inşa etme hem de bunu inşa ettiğine dair bir performans sergileme arasında, ikisini birbirinden ayırmakta giderek zorlanan bir ittifak olarak kalmaya devam edecek.

KAYNAKLAR:
CSIS — "The 2026 National Defense Strategy by the Numbers" analizi.
CSIS — "The NATO Ankara Summit: NATO 3.0 in Practice" raporu.
European Policy Centre (EPC) — "America's new Defence Strategy and Europe's moment of truth" analizi.
GLOBSEC — "NATO Eastern Flank Readiness 2026" raporu.
Atlantic Council — "For NATO in 2027, European leadership will be key to deterrence against Russia" ve "Five ideas to make the upcoming NATO Summit in Ankara a success" analizleri.
Belfer Center — "Russian Threats to NATO's Eastern Flank" raporu.
RUSI — "Reducing Global Reliance on Nuclear Deterrence" analizi.
EUISS — "Global Risks to the EU in 2026" raporu.
European Leadership Network — "The Ankara summit: preserving allied unity in an era of structural rupture" değerlendirmesi.
Russia Matters — Ocak 2026 Rusya Analitik Raporu.
The New Voice of Ukraine — "NATO Ankara Summit 2026: From Promises to Deterrence" haberi.