İcra, Kart Borcu ve Sanayicinin Daralan Alanı

Türkiye’de birçok işletme bugün batmış olduğu için değil, nefes aralığı daraldığı için zorlanıyor. Fabrika çalışıyor. Sipariş var. Personel işe geliyor. Makine durmamış. Fakat ödeme takvimi üretim takviminden hızlı ilerliyor. Banka vadesi, tedarikçi vadesi, çek vadesi, kredi kartı ekstresi ve vergi takvimi aynı ayın içine sıkıştığında, bilanço kâğıt üzerinde yaşarken nakit akışı fiilen yoruluyor.

Bu yüzden bugünkü tabloyu yalnızca “iflas arttı mı, azaldı mı?” sorusuyla okumak eksik kalır. Türkiye’de reel sektörün basıncı daha karmaşık bir yerden geliyor: tahsilat gecikiyor, kredi pahalı kalıyor, hane halkı kartla dönüyor, küçük işletme çoğu zaman kart ve kısa vadeli borçla günü kurtarıyor, sanayici ise maliyet ile satış fiyatı arasında sürekli yeniden hesap yapıyor.

Veriler, panik manşeti atmayı haklı çıkaracak kadar tek renkli değil. Ama “ortada ciddi bir sorun yok” demek de mümkün değil. Gerçek, ikisinin arasında değil; daha sert bir yerde duruyor.

İcra dosyaları: borcun mahkeme koridoruna düşen gölgesi

UYAP’ın 9 Haziran 2026 tarihli canlı verisine göre icra dairelerindeki icra ve iflas dosyalarında yıl içinde gelen dosya sayısı 4,29 milyonun üzerinde. Aynı tarih itibarıyla derdest, yani hâlen kapanmamış dosya sayısı 25,13 milyon seviyesinde. [K1]

Bu sayıların tamamı sanayiciye veya şirketlere ait değil. İçinde bireysel borç, kira, senet, tüketici kredisi, ticari alacak ve farklı hukuki takip türleri var. Fakat rakamın büyüklüğü, ekonomideki tahsilat ve ödeme disiplininin ne kadar geniş bir alanda zorlandığını gösteriyor.

İcra dosyası bir sonuçtur. O dosya açılmadan önce genellikle daha sessiz aşamalar yaşanır: ödeme hatırlatması, ikinci hatırlatma, yeniden vade isteme, teminat konuşması, banka limitinin dolması, tedarikçinin sevkiyatı durdurması. Dosya, çoğu zaman ekonomik ilişkinin son sayfasıdır.

Burada mesele yalnızca hukuki takip sayısı değildir. Mesele, borcun piyasa içinde çözülemediği noktada ne kadar hızlı yargı mekanizmasına taşındığıdır. Borç ilişkisi mahkeme koridoruna ne kadar çok düşüyorsa, ekonominin kendi içindeki güven tamponu o kadar incelmiş demektir.

Kredi kartı borcu artık sadece tüketici meselesi değil

Kredi kartı borcu uzun süre “bireysel tüketim” başlığı altında konuşuldu. Oysa Türkiye’de özellikle mikro işletme, esnaf ve küçük ticaret için kredi kartı çoğu zaman gayriresmî bir işletme finansmanı aracı haline geldi. Mal alımı, yakıt, küçük ekipman, personel masrafı, hatta bazen işletmenin günlük nakit açığı kartla çevriliyor.

BDDK’nın 30 Nisan 2026 haftalık verilerine göre bireysel kredi kartı alacakları 3,11 trilyon TL seviyesinde. Aynı veri setinde ticari ve diğer krediler 19,21 trilyon TL, KOBİ kredileri ise yaklaşık 6,99 trilyon TL seviyesinde görünüyor. [K2]

Bu rakamlar tek başına “herkes kartla batıyor” gibi ucuz bir cümleye malzeme yapılmamalı. Kredi kartı, ekonomik sistemin normal bir ödeme aracı. Ama kart bakiyesi bu ölçekte büyüdüğünde, şu soru kaçınılmaz hale geliyor: Gelir artışı, borçlanma hızını gerçekten karşılıyor mu?

TBB Risk Merkezi’nin Mart 2026 verilerine göre yalnızca Mart ayında bireysel kredi kartı borcundan dolayı yasal takibe intikal eden kişi sayısı 152.147. Bireysel kredi borcundan dolayı yasal takibe giren kişi sayısı ise 108.748. Bireysel kredi veya kredi kartı borcu nedeniyle yasal takibe giren tekil kişi sayısı Mart 2026’da 220.465 olarak kaydedilmiş. [K3]

Aynı raporda dikkat edilmesi gereken başka bir veri daha var: Mart 2026 itibarıyla bireysel kredi kartlarını da içeren bireysel kredilerde tasfiye olunacak alacaklar, önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 96 artarak 331 milyar TL’ye çıkmış. [K4]

Bu, tablonun en çıplak cümlesi olabilir. Takibe giren kişi sayısı bir ayda geçen yıla göre azalabilir; ama sorunlu borç bakiyesi neredeyse ikiye katlanmışsa, ekonomideki ağırlık ortadan kalkmamış demektir. Sadece biçim değiştirmiştir.

Çek verisi, iş dünyasının tansiyon ölçeridir

Sanayici ve tüccar açısından çek verisi, kredi kartı verisinden daha doğrudan bir iş dünyası göstergesidir. Çünkü çek, tedarik zincirinin vade disiplinini gösterir. Bir firmanın ödeyemediği çek, çoğu zaman başka bir firmanın maaşını, hammadde alımını veya banka taksidini etkiler.

TBB Risk Merkezi’nin 2026 Ocak-Nisan dönemine ilişkin çek verilerine göre bankalara ibraz anında karşılıksız çıkan 17,4 bin keşideciye ait 101,6 bin adet çekin toplam tutarı 104 milyar TL olmuştur. Aynı dönemde karşılıksız işlemi yapılan 46.350 keşideciye ait 10,4 milyar TL tutarındaki 11.596 adet çek daha sonra ödenmiştir. [K5]

Bu veri iki şeyi aynı anda söylüyor.

Birincisi, karşılıksız çek hacmi azımsanacak bir hacim değil. 104 milyar TL, küçük bir finansal pürüz değildir. İkincisi, sonradan ödenen çekler, işletmelerin tamamen ödeme niyetini kaybettiğini değil; çoğu zaman nakit zamanlamasında sıkıştığını gösterir.

Yani sorun her zaman “kötü niyetli borçlu” hikâyesi değildir. Çok daha yaygın hikâye şudur: Firma para kazanıyor olabilir, ama tahsilat tarihi ile ödeme tarihi aynı hizaya gelmiyordur. Türkiye’de bugün birçok işletmenin asıl yükü budur. Kâr değil, zaman yönetimi. Sipariş değil, nakit çevrimi. Üretim değil, vade.

Şirket kapanışları: genel çöküş değil, seçici yıpranma

Şirket kapanışlarında veri daha dikkatli okunmalı. TOBB, kurulan ve kapanan şirket istatistiklerini resmi istatistik kapsamında yayımlayan kurumdur. [K6]

2026’nın ilk dört ayına bakıldığında kapanan şirket sayısında geçen yılın aynı dönemine göre çok sınırlı bir azalma, kapanan gerçek kişi ticari işletmelerde ise ciddi artış görülüyor. Nisan 2026 ayı tek başına incelendiğinde tablo daha sertleşiyor: kapanan şirket sayısı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 19,6, kapanan gerçek kişi ticari işletme sayısı yüzde 83,8 artmış durumda. [K7]

Bu veri “Türkiye’de tüm şirketler kapanıyor” anlamına gelmez. Böyle bir ifade veriyle desteklenmez. Ama küçük işletme ölçeğinde belirgin bir kırılganlık olduğunu gösterir. Zaten krizler çoğu zaman büyük firmaların kapısında başlamaz. Önce küçük işletmenin kasasında başlar. Sonra tedarikçiye geçer. Sonra tahsilata. Sonra bankaya.

Burada gözden kaçırılmaması gereken nokta şu: yeni şirket kuruluşları artarken kapanışlar da artabilir. Bu çelişki değildir. Ekonomide girişim iştahı devam ederken, mevcut işletmelerin bir kısmı maliyet ve finansman baskısına dayanamayabilir. Sağlıklı ekonomi yalnızca yeni şirket açılmasıyla ölçülmez; açılan şirketlerin ne kadar süre yaşayabildiğiyle de ölçülür.

Konkordato ve iflas: veri var, ama net resim hâlâ parçalı

Konkordato konusu kamuoyunda sık konuşuluyor. Fakat bu alanda en büyük sorunlardan biri, şirket kapanışları veya bankacılık verileri kadar temiz, tekil ve düzenli okunabilen resmi bir zaman serisinin kamuya açık şekilde kolay takip edilememesi.

Konkordato ve iflas kararları resmi ilanlar, mahkeme süreçleri ve özel takip platformları üzerinden izlenebiliyor. İlan.gov.tr, konkordato ve mühlet ilanlarının resmi ilan mecralarından biri. Özel platformlar ise güncel ilanları derleyerek firma, il, sektör ve karar türü bazında izlenebilir hale getiriyor. [K8]

Fakat bu tür platformlardan alınan veriler resmi istatistik gibi kullanılmamalı. Aynı firma için geçici mühlet, kesin mühlet, alacaklılar toplantısı, konkordatonun reddi veya iflas gibi farklı aşamalar ayrı ilanlara konu olabilir. Bu nedenle ham ilan sayısını doğrudan “şirket sayısı” diye okumak hatalıdır.

Yine de şu gerçek değişmiyor: Konkordato başlığının bu kadar sık görünür hale gelmesi, reel sektörde ödeme güçlüğünün daha fazla hukuki koruma arayışına dönüştüğünü gösteriyor. Bu, tek başına iflas anlamına gelmez. Konkordato zaten çoğu zaman şirketi yaşatmak için başvurulan bir mekanizmadır. Ama mekanizmaya başvuru ihtiyacının artması, finansal stresin normalleştiğini gösterir.

Normalleşen stres, en tehlikeli stres türüdür. Çünkü bir noktadan sonra herkes buna alışır.

Sanayici üretimden değil, finansmandan yoruluyor

Sanayi tarafında tablo tamamen karanlık değil. Mayıs 2026’da Türkiye imalat PMI verisi 49,8’e yükselmiş, yani daralma bölgesinde kalmakla birlikte 50 eşik değerine yaklaşmıştır. Reuters’ın aktardığı S&P Global/İSO verilerine göre üretim yeniden artışa geçmiş, ihracat siparişleri 20 aylık düşüş serisinin ardından yükselmiştir. Ancak toplam yeni işler hâlâ hafif gerilemiş, firmalar belirsizlik, yüksek fiyatlar ve jeopolitik riskleri gerekçe göstermiştir. [K9]

Bu veri önemli; çünkü gerçekçi bir analiz kötü haberi seçip iyi haberi saklamaz. İhracatta kıpırdanma var. Üretimde toparlanma sinyali var. PMI, Nisan’daki sert zayıflamaya göre toparlanmış görünüyor.

Fakat aynı veri seti bize başka bir şeyi de söylüyor: iç talep güçlü değil, maliyet baskısı sürüyor, istihdam tarafında zayıflık devam ediyor. TCMB’nin Mayıs 2026 kapasite kullanım verilerinde imalat sanayinde mevsimsellikten arındırılmış kapasite kullanım oranı yüzde 74,1 seviyesinde. [K10]

TÜİK’in Mayıs 2026 verilerine göre tüketici enflasyonu yıllık yüzde 32,61, yurt içi üretici fiyat endeksi ise yıllık yüzde 28,93 artmış durumda. [K11]

Bu kombinasyon sanayici için basit bir problem üretmiyor. Üretici maliyeti hâlâ yüksek. Finansman pahalı. İç talep hassas. İhracat tarafındaki toparlanma umut veriyor ama her sektör için aynı ölçüde çalışmıyor. İşletme sahibi bu tabloda yatırım kararını, personel kararını ve stok kararını aynı anda vermek zorunda kalıyor.

Bir sanayici için en yorucu dönem, talebin tamamen bittiği dönem olmayabilir. Daha yorucu olan dönem, talep varmış gibi görünüp marjın eridiği dönemdir. Çünkü o zaman işletme çalışır, ama sahibi her ay sonunda daha az alan kaldığını görür.

Türkiye ekonomisinde asıl kriz kelimesi: vade

Bugünkü tabloyu anlamak için tek bir kelime seçilecekse, o kelime “vade” olur.

Gelir geç geliyor. Borç erken geliyor. Kredi pahalı geliyor. Çek dönme riski artıyor. Kart borcu erteleniyor. İcra dosyası kapanmıyor. İşletme faaliyetini sürdürüyor ama daha kısa nefesle sürdürüyor.

Bu yüzden Türkiye’de sanayici ve iş dünyasının yaşadığı zorluğu yalnızca “iflas var mı yok mu?” diye sormak, röntgen yerine gölgeye bakmaktır. İflas son aşamadır. Asıl sorun, iflasa gitmeden önce yaşanan geniş yıpranma alanıdır.

Veriler şunu gösteriyor: Türkiye’de ekonomi durmuş değil. Üretim tamamen çökmüş değil. Yeni şirket kuruluşları da devam ediyor. Ama borç ödeme kapasitesi, tahsilat disiplini, kısa vadeli finansmana bağımlılık ve küçük işletme dayanıklılığı tarafında ciddi bir basınç var.

Bu basınç yönetilebilir mi? Evet. Ama yönetmek için önce doğru adını koymak gerekir. Sorun yalnızca enflasyon değil. Yalnızca faiz değil. Yalnızca iç talep değil. Yalnızca dış pazar değil.

Sorun, bütün bunların aynı anda işletmenin kasasına binmesidir.

Ve kasa, slogan dinlemez.

Kaynaklar:
-UYAP canlı istatistikleri, 9 Haziran 2026 saat 11:39 itibarıyla icra ve iflas dosyalarında yıl içi gelen dosya sayısını 4.295.090, derdest dosya sayısını 25.138.748 olarak gösteriyor.
-BDDK haftalık bankacılık verilerinde 30 Nisan 2026 itibarıyla bireysel kredi kartları 3,115 trilyon TL, ticari ve diğer krediler 19,219 trilyon TL, KOBİ kredileri 6,998 trilyon TL seviyesinde yer alıyor.
-TBB Risk Merkezi Mart 2026 negatif nitelikli bireysel kredi/kredi kartı raporunda Mart 2026’da kredi kartı borcundan yasal takibe giren kişi sayısı 152.147, bireysel kredi borcundan takibe giren kişi sayısı 108.748 olarak veriliyor.
-TOBB’un kurulan/kapanan şirket istatistikleri, 2010’dan itibaren resmi istatistik kapsamında TOBB tarafından yayımlanıyor.
-Reuters’ın 1 Haziran 2026 tarihli haberinde İSO Türkiye İmalat PMI’ın Mayıs’ta 49,8’e yükseldiği, üretim ve ihracat siparişlerinde toparlanma olduğu; ancak toplam yeni işlerin hâlâ hafif gerilediği aktarılıyor.
-TCMB Mayıs 2026 imalat sanayi kapasite kullanım verilerinde mevsimsellikten arındırılmış oran yüzde 74,1 olarak bildiriliyor.
-TÜİK Mayıs 2026 verilerinde TÜFE yıllık yüzde 32,61, Yİ-ÜFE yıllık yüzde 28,93 olarak açıklanıyor.