Yapay Zekâ Daha Empatik Göründüğünde, Asıl Sorun İnsan mı Olur?
AxonDeep · AI & Derin Öğrenme ·
Yapay zekânın hasta iletişiminde insanlardan daha empatik algılanması, teknolojiden çok sağlık sisteminin yorgun insan yüzünü tartışmaya açıyor.
Yapay Zekâ Daha Empatik Göründüğünde, Asıl Sorun İnsan mı Olur? Bir hastanın telefon ekranına düşen tek cümle bazen reçeteden daha uzun yaşar: “Endişenizi anlıyorum.” Bunu bir doktor yazdığında insani gelir. Bir yapay zekâ yazdığında ise hafifçe ürpertir. Çünkü empatiyi hâlâ sıcak ses, göz teması, sandalyesinden biraz öne eğilen bir beden ve gerektiğinde susmayı bilen bir insanla ilişkilendiririz. Makinenin bu alana
girmesi, sadece teknolojik bir yenilik değildir; insanın kendisi hakkında sevdiği bazı varsayımları da rahatsız eder. British Medical Bulletin’de yayımlanan yeni bir sistematik derleme ve meta-analiz, tam da bu rahatsız edici yere dokunuyor. Çalışma, büyük dil modeli kullanan yapay zekâ sohbet botları ile sağlık profesyonellerinin hasta iletişimindeki empati algısını karşılaştırıyor. Sonuç ilk bakışta net görünüyor:
İncelenen 15 çalışmanın 13’ünde yapay zekâ yanıtları, insan sağlık profesyonellerine göre daha empatik bulunmuş. Meta-analize dahil edilen 13 çalışmada ChatGPT-3.5 ve GPT-4 lehine anlamlı bir fark raporlanmış; bu fark kabaca 10 puanlık bir ölçekte iki puanlık artışa denk geliyor. Ama mesele burada bitmiyor. Hatta asıl mesele burada başlıyor. Empati mi ölçüldü, iyi yazılmış cümle mi? Yapay zekânın “daha empatik” bulun
ması, onun gerçekten empati kurduğu anlamına gelmez. Bu ayrım küçük görünür ama yazının kalbi burada atıyor. Empati, insan ilişkilerinde yalnızca doğru kelimeyi seçmek değildir. Bazen yüzün düşmesidir. Bazen hastanın cümlesini kesmemektir. Bazen “haklısınız” demeden önce gerçekten dinlemektir. Bazen de gereksiz umut vermemektir. Oysa çalışmalardaki karşılaştırmaların büyük kısmı metin üzerinden yapılmış. Araştırmanın
kendisi de bu sınıra dikkat çekiyor: Çalışmalar ağırlıklı olarak yazılı yanıtları değerlendiriyor; beden dili, ses tonu, mimik, duraklama, göz teması gibi sağlık iletişiminde önemli olan sözsüz işaretler dışarıda kalıyor. Bu, yapay zekânın güçlü olduğu oyun sahasıdır. Metin üretmekte iyidir. Üstelik yorulmaz. Nöbet çıkışı yoktur. Önünde bekleyen 37 hasta daha yoktur. Hastane bilgi sistemi donduğu için sinirlenmez. A
ynı anda hem epikriz yazıp hem hasta yakınına açıklama yapmaya çalışmaz.